माघ १६ आउँछ । मञ्च सजिन्छ, माला चढाइन्छ, भाषण गुञ्जिन्छ । सहिदको नाम उच्चारण गरिन्छ, तर प्रश्न सोधिँदैन । हामी सहिद दिवस मनाइरहेका छौँ कि सहिदलाई बिर्सने अभ्यास गर्दैछौँ ?
नेपालको इतिहास सहिदको रगतले लेखिएको हो । राणा शासनविरुद्ध फाँसी चढेका चार सहिददेखि लोकतन्त्र, गणतन्त्र र पहिचानका आन्दोलनसम्म हजारौँ नेपालीले आफ्नो जीवन सुम्पिए । उनीहरूले पद, सुविधा वा सत्ता मागेका थिएनन् । माग थियो—न्याय, स्वतन्त्रता र सम्मान । तर आजको नेपाल हेर्दा लाग्छ, सहिदको सपना सत्ता र स्वार्थको सौदाबाजीमा हराएको छ ।
सहिदहरूले लडेको निरङ्कुशता सकियो भनिन्छ । तर आज नयाँ स्वरूपको निरङ्कुशता मौलाएको छैन र ? भ्रष्टाचार संस्थागत भएको छ, पहुँचवाला कानुनभन्दा माथि छन्, श्रम गर्ने युवा विदेश पलायन हुन बाध्य छन् । सहिदले यही नेपालका लागि ज्यान दिएका थिए ?
सहिद दिवसका भाषणहरू भावुक हुन्छन्, तर नीतिहरू निर्मम । सहिदको नाममा सडक, प्रतिष्ठान र कार्यक्रम त बनाइन्छ, तर सहिद परिवारको अवस्था हेर्ने आँखा कसैसँग छैन । राहतका फाइल धुलोमा छन्, सम्मान भाषणमा सीमित छ । के यही हो बलिदानको कदर ?
सबैभन्दा ठूलो विडम्बना—सहिदको नाम उच्चारण गरेर नै सहिदको सपना हत्या गरिँदैछ । लोकतन्त्रको नाममा अराजकता, गणतन्त्रको नाममा भ्रष्ट सत्ता, परिवर्तनको नाममा उही अनुहारको पुनरावृत्ति । सहिदले व्यवस्था परिवर्तनका लागि बलिदान दिए, चरित्र परिवर्तनका लागि । तर हामीले व्यवस्था त बदल्यौँ, चरित्र बदल्न चाहेनौँ ।
आजको पुस्ताले सहिदलाई केवल परीक्षा आउने “टपिक” जस्तो नहेरोस् । सहिद भनेको पाठ्यक्रम होइन, प्रश्न हो । सहिद दिवस भनेको बिदा होइन, ऐना हो—जहाँ राष्ट्र, सरकार र नागरिक सबैले आफ्नै अनुहार हेर्नुपर्छ ।
यदि सहिद दिवस केवल औपचारिकता हो भने, त्यो दिवस होइन, धोका हो । यदि सहिदको बलिदान स्मरण गरेर पनि अन्याय चुपचाप सह्य हुन्छ भने, त्यो श्रद्धाञ्जली होइन, अपमान हो ।
सहिदको सम्मान फूलले होइन, जिम्मेवारीले हुन्छ ।
सहिद दिवस मनाउने होइन, सहिदको सपना बाँच्ने दिन बनोस्—नत्र माघ १६ फेरि आउला, तर आत्मग्लानीको बोझ अझै गह्रौँ बन्दै जानेछ ।
